Od października 2025 r. w 25 państwach UE, a także w Islandii, Liechtensteinie, Norwegii oraz w Szwajcarii wdrażany jest system zarządzania granicami zewnętrznymi, czyli EES. System ten pozwala na rejestrowanie obywateli państw spoza UE, przyjeżdzających do UE w celu krótkiego pobytu.
1. Cyfrowy system
EES to skrót od angielskiej nazwy Entry/Exit System (System Wjazdu/Wyjazdu). Nazwę tą nadano systemowi zarządzania granicami zewnętrznymi 25 Państw UE, a także Islandii, Liechtensteinu, Norwegii, Szwajcarii. Zaczął on działać 12 października 2025 r. i będzie wdrażany stopniowo. Pełną operacyjność System uzyska 10 kwietnia 2026 r.
Głównym zadaniem EES jest zapobieganie nielegalnej migracji na terytorium państw objętych Systemem. Ma on również na celu usprawnienie kontroli granicznych.
W EES rejestrowani są obywatele państw spoza UE, którzy przyjeżdżają do krajów UE na krótki pobyt. Przez krótki pobyt rozumieć należy pobyt trwający nie więcej niż 90 dni w dowolnym 180-dniowym okresie.
Obowiązek rejestracji w EES jest niezależny od posiadania przez podróżującego wizy krótkoterminowej lub korzystania przez niego z ruchu bezwizowego.
2. Wyjątek od obowiązku rejestracji w EES
Nie wszyscy obywatele państw spoza UE muszą rejestrować się w ESS. Przedmiotowy obowiązek nie dotyczy następujących kategorii osób:
- obywatele krajów korzystający z EES, a także Cypru i Irlandii;
- obywatele państw spoza UE, którzy posiadają kartę pobytu i są bezpośrednio spokrewnieni z obywatelem UE;
- obywatele państw spoza UE, którzy posiadają kartę pobytu lub dokument pobytowy i są bezpośrednio spokrewnieni z obywatelem państwa spoza UE, który może podróżować po całej Europie tak jak obywatel UE;
- obywatele państw spoza UE podróżujący do Europy w ramach transferu wewnątrz przedsiębiorstwa, bądź w celu prowadzenia badań, studiów, szkoleń, wolontariatu, programów wymiany uczniów lub projektów edukacyjnych, a także podjęcia zatrudnienia w charakterze au-pair;
- osoby posiadające pozwolenia na pobyt i wizy długoterminowe;
- obywatele Andory, Monako i San Marino oraz osoby posiadające paszport wydany przez Państwo Watykańskie lub Stolicę Apostolską;
- osoby lub kategorie osób zwolnione z odprawy granicznej lub korzystające ze szczególnych zasad w stosunku do odprawy granicznej (np. głowy państw, akredytowani dyplomaci);
- osoby korzystające z odstępstwa od obowiązku przekraczania granic zewnętrznych wyłącznie na przejściach granicznych i w ustalonych godzinach ich otwarcia;
- osoby posiadające ważne zezwolenie na przekraczanie granicy w ramach małego ruchu granicznego;
- członkowie załogi międzynarodowych pociągów pasażerskich i towarowych;
- osoby, które przedstawią ważny uproszczony kolejowy dokument tranzytowy lub ważny uproszczony dokument tranzytowy, o ile tranzyt odbywa się pociągiem i osoby te nie wysiadają z niego na terytorium państwa członkowskiego.
3. Krajowe programy ułatwień
Państwa objęte Systemem ESS mogą wprowadzić krajowe programy ułatwień dla obywateli państw spoza UE, którzy często podróżują do UE. Wprowadzenie takiego programu nie jest obowiązkowe. Od decyzji danego państwa zależy zatem, czy taki program zostanie u niego wprowadzony. Co więcej, krajowy program ułatwień wprowadzony w jednym państwie nie ma zastosowania w innym.
W przypadku objęcia konkretnej osoby krajowym programem ułatwień nie będzie ona weryfikowana przez funkcjonariuszy kontroli granicznej w zakresie:
- punktu wjazdu i wyjazdu;
- celu pobytu oraz dokumentów potwierdzających ten cel, jeżeli są one konieczne;
- posiadania wystarczających środków utrzymania na czas planowanego pobytu, a także w celu powrotu do kraju pochodzenia lub wyjazdu do państwa trzeciego.
Dostęp do krajowego programu ułatwień przyznawany jest maksymalnie na okres 1 roku. Może on zostać odnowiony.
4. Dane gromadzone w EES
W EES są gromadzone następujące informacje:
- dane podane w dokumencie podróży, tj. imię i nazwisko, data urodzenia, obywatelstwo;
- data i miejsce wjazdu lub wyjazdu;
- dane biometryczne – wizerunek twarzy i odciski palców;
- informacje o odmowie wjazdu.
Powyższe dane będą zbierane w trakcie pierwszego przekroczenia granicy przez podróżnego. Podczas kolejnych podroży straż graniczna będzie już tylko weryfikowała dane zgromadzone w Systemie. Jedynie w wyjątkowych sytuacjach może być konieczne ponowne gromadzenie i rejestrowanie danych.
Wszystkie dane są zbierane i przechowywane zgodnie z unijnymi przepisami dotyczącymi ochrony danych osobowych.
5. Nota prawna
Opracowanie stanowi utwór w rozumieniu ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. z 2006 r. nr 90 poz. 631, t.jedn. z późn. zm.). Publikowanie bądź powielanie niniejszego opracowania lub jego części, przytaczanie opinii, jak również rozpowszechnianie w jakikolwiek inny sposób informacji w nim zawartych bez pisemnej zgody Crede sp. z o.o. jest zabronione.
