13 kwietnia 2026 r. zaczęły obowiązywać nowe przepisy dotyczące zwolnień lekarskich. Przedmiotowa zmiana ma ogromne znaczenie również dla pracowników delegowanych do pracy za granicą z terytorium RP. Wielu z nich, pomimo wyjazdu za granicę, nadal jest zgłoszona do polskiego systemu ubezpieczeń społecznych, co potwierdzają zaświadczenia A1. Tym samym nadal mogą korzystać ze zwolnień lekarskich w Polsce, a nowe zasady będą miały do nich zastosowanie.
1. Co można robić w trakcie zwolnienia lekarskiego?
Dotychczas kwestią sporną było, które aktywności są dozwolone podczas zwolnienia, a które powodują utratę prawa do świadczeń chorobowych. Ustawodawca postanowił to zmienić. Zgodnie z nowym brzemieniem art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 501 z późń. zm.), zwanej dalej ustawą: Ubezpieczony traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia od pracy, w przypadku gdy w okresie orzeczonej niezdolności do pracy:
- wykonuje pracę zarobkową lub
- podejmuje aktywność niezgodną z celem tego zwolnienia.
W celu uniknięcia wątpliwości ustawodawca postanowił zdefiniować sytuacje powodujące utratę prawa do świadczeń chorobowych. W myśl nowego art. 17 ust. 1a ustawy, pracę zarobkową stanowi każda czynność mającą charakter zarobkowy, niezależnie od stosunku prawnego będącego podstawą jej wykonania. Ubezpieczony może jednak wykonać czynności incydentalne, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności, np. podpisać dokument, którego nie może podpisać inny pracownik. Podkreślić należy, iż ustawodawca wyraźnie zastrzegł, iż istotnej okoliczności nie stanowi polecenie pracodawcy.
Art. 17 ust. 1b ustawy definiuje aktywność niezgodną z celem zwolnienia od pracy jako wszelkie działania utrudniające lub wydłużające proces leczenia lub rekonwalescencję. Nie obejmuje to jednak zwykłych czynności dnia codziennego lub czynności incydentalnych, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności. Tym samym chory może podczas zwolnienia udać się do apteki. Nie może natomiast wyjechać na wakacje.
2. Nowe zasady kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień od pracy
Niezwykle ważną zmianą jest rozszerzenie uprawnień ZUS dotyczących kontroli wykorzystania zwolnień od pracy. Celem takiej kontroli ma być ustalenie, czy osoba kontrolowana nie podejmuje działań określonych w art. 17 ust. 1 ustawy. Natomiast w przypadku gdy kontroli podlega zwolnienie na opiekę ustalane jest, czy, poza ubezpieczonym, nie ma innych członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, mogących zapewnić opiekę, chyba że zwolnienie jest udzielone w celu opieki nad chorym dzieckiem w wieku do 2 lat (art. 68a ust. 2 ustawy).
Czynności kontrolne mogą być prowadzone w miejscu zamieszkania, pobytu lub pracy osoby kontrolowanej, a także w miejscu wykonywania przez osobę kontrolowaną pozarolniczej działalności lub w innym miejscu, jeżeli jest to konieczne ze względu na cel kontroli (art. 68c ust.1 ustawy).
Zgodnie z nowymi przepisami, kontrolujący ma prawo:
- wstępu do miejsca prowadzenia kontroli;
- legitymowania osoby kontrolowanej – może to nastąpić wyłącznie w celu ustalenia tożsamości;
- żądania oraz odbierania informacji od osoby kontrolowanej, jej płatnika składek lub lekarza leczącego;
- dostępu do danych ubezpieczonego i płatnika składek gromadzonych przez ZUS na koncie ubezpieczonego i koncie płatnika składek (art. 68c ust. 12 ustawy).
Do obowiązków uprawnionego należy przede wszystkim umożliwienie przeprowadzenia kontroli. Ponadto, na żądanie organu kontrolującego może on zostać zobowiązany do udostępnienia informacji i składania wyjaśnień w zakresie objętym kontrolą (art. 68d ustawy).
Nowe przepisy precyzują zasady sporządzania protokołu z kontroli i składania zastrzeżeń do ustaleń zawartych w protokole.
3. Kilka tytułów do ubezpieczeń a zwolnienie lekarskie
Omawiając zmiany przepisów, które weszły w życie 13 kwietnia 2026 r., zwrócić uwagę należy jeszcze na zmianę, która zacznie obowiązywać dopiero od 1 stycznia 2027 r. Od tego dnia gdy ubezpieczony będzie podlegał pod kilka tytułów do ubezpieczeń społecznych, zwolnienie lekarskie będzie mogło zostać wystawione na niektóre tytuły, a na inne nie. Przy czym można skorzystać z tego rozwiązania w przypadku gdy jest możliwym wykonywanie pracy zarobkowej w ramach danego tytułu ze względu na rodzaj tej pracy, a ubezpieczony wystąpił o to do lekarza wystawiającego zwolnienie (art. 17 ust 1d ustawy). W takiej sytuacji na ubezpieczonym spoczywa obowiązek poinformowania płatnika składek o okresie, na który zostało mu wystawione zwolnienie od pracy z innego tytułu na ubezpieczenia społeczne (art. 17 ust 1e ustawy).
4. Nota prawna
Opracowanie stanowi utwór w rozumieniu ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. z 2006 r. nr 90 poz. 631, t.jedn. z późn. zm.). Publikowanie bądź powielanie niniejszego opracowania lub jego części, przytaczanie opinii, jak również rozpowszechnianie w jakikolwiek inny sposób informacji w nim zawartych bez pisemnej zgody Crede sp. z o.o. jest zabronione.
